امروز ۰۵ / فروردین / ۱۳۹۸
MENUMENU

روز بزرگداشت حکیم عمر خیام نیشابوری

در ریاضیات ، فلسفه ، نجوم و شعر از بزرگان عصر خود بود . خیام باحدیث ، تفسیر و حکمت نیز آشنا بود و فقه را نیز در میانسالی نزد امام موفق نیشابوری آموخت . هرچند خیام در غرب به واسطه ی رباعیاتش شهره است اما عمده خدمات وی به جامعه ی علمی جهان بوده است . در این نوشتار با گوشه ای از تلاش های علمی این دانشمند فرهیخته ی ایرانی آشنا خواهیم شد.

خیام در نجوم:

خیام به دعوت جلال الدین ملکشاه سلجوقی و وزیرش نظام الملک به اصفهان رفت تا سرپرستی رصدخانه ی اصفهان را به عهده گیرد. وی در مدت اقامت هجده ساله در اصفهان زیج ملکشاهی را تهیه کرد ( زیج=زیگ ، جدول محاسبات نجومی ) و در حدود سال ۴۵۸ طرح اصلاح تقویم را تنظیم نمود و تدوینگر و بنیانگذار تقویم جلالی شد . در این زمان خیام به عنوان اختربین در دربار مشغول بکار شد هرچند به اختربینی اعتقادی نداشت . پس از مرگ ملکشاه و کشته شدن نظام الملک ، خیام مورد بی مهری قرار گرفت و کمک مالی به رصدخانه قطع شد!

خیام در ریاضیات:

خیام نیشابوری تحت حمایت و سرپرستی ابوطاهر ، قاضی القضات سمرقند ، کتابی درباره ی معادلات درجه سوم نوشت و از آجا که با نظام الملک طوسی رابطه ی نیکویی داشت کتابش را به او هدیه کرد . تحقیقات و مطالعات خیام در جبر در نوع خود تحسین برانگیز است اما کشف دیر هنگام رساله ی جبر او و همچنین توفیقات ریاضیدانان در این حوزه از ریاضیات تنها موجب شگفتی اندیشمندان به سبب جنبه ی تاریخی آن شد . اثبات اصل پنجم اقلیدس که شالوده ی هندسه ی اقلیدسی است از دیگر دستاوردهای علمی عمر خیام به شمار می رود . کشف و اثبات بسط دو جمله ای n^) a+b) و همچنین ابداع روشی در بدست آوردن ضرایب منجر به نام گذاری مثلث حسابی بهانه ای بود تا نام خیام در کنار نام بزرگان دیگری چون نیوتن و پاسکال به ثبت برسد.

آثار:

۱_ میزان الحکمه ( در فیزیک )

۲_ لوازم الامکنه (در هواشناسی)  

۳_ رساله فی براهین علی مسائل الجبر و المقابله (در معادلات درجه سوم )

۴_ القول علی اجناس التی بالاربعا ( نقش ریاضی در موسیقی )

۵_ رساله کون و تکلیف (حکمت خالق در خاق عالم )

۶_ رساله ای در بیان زیج ماکشاهی

۷_ رساله فی شرح ما اشکل من مصادرات کتاب اقلیدس ( در خطوط موازی و نظریه ی نسبت ها )

۸_رباعیات خیام ( قریب به ۲۰۰ رباعی )

نام جاوید خیام:

یکی از حفره های ماه به نام خیام است.

در سال ۱۹۸۰ سیارکی به نام “Omar Khayyam 3095” نامگذاری شده است.

قدیمی ترین کتابی که نامی از خیام به میان آورده و نویسنده اش هم عصر او بوده “چهار مقاله” ی نظامی عروضی است که خیام را در زمره ی منجمین گنجانده . هرچند بزرگانی چون جورج سارتن حکیم نیشابور را از ریاضیدانان بزرگ می دانند.

عمر خیام نیشابوری سرانجام به سال ۵۱۷ هجری بدرود حیات گفت تا نیک نامی اش در سایه ی خدمات و تلاش های علمی اش به یادگار بماند و مایه ی فخر ایرانیان گردد.

۰ پاسخ به "روز بزرگداشت حکیم عمر خیام نیشابوری"

ارسال یک پیغام

تمامی حقوق متعلق به خانه روانشناسان و مشاوران و حرف یاورانه می باشد